آموزشگاه مجازی هنر

سبد خرید

کارتون یا انتقاد خنده دار

“کاریکاتور” به معنای تصاویرخنده داری که درآن ازعنصر اغراق و هجو استفاده گردیده برای نخستین بار در قرن شانزدهم میلادی وتوسط هنرمندان اروپایی به وجودآمد. درآغاز هنرمندان تنها به تصویرکردن چهره های کارتونی از افراد بسنده می کردند ولی به مرور برای این شخصیت های کارتونی داستان هایی خلق کرده آن ها رابه جای نقش آفرینان داستان ها قراردادند. درواقع کاری که نقاشان پیش ازآنها باشخصیت های واقعی انجام می دادند، آن ها با کاراکترهای کارتونی کردند و فریم های تصویری که عموما موضوعات سیاسی و اجتماعی داشت ر ا با استفاده از شخصیت های دفرمه شده وکمیک به وجود آوردند. این هنر نوظهور به سرعت مورد استقبال عامه ی مردم قرارگرفت وشروع به بسط وگسترش کرد. از آن جایی که هنر”کاریکاتور” دارای ذات انتقادی بود و مخاطبین اصلی آن نه حاکمان و شاهزادگان و ثروتمندان که توده ی مردم بودند لذا تا پیش از فراگیر شدن مطبوعات، کاریکاتور جایگاهی برای عرضه نداشت وتنها در اواخر قرن هفدهم میلادی و با گسترش نسبی مطبوعات بود که به عنوان رشته ای نوپا توانست خود را به جهان هنر معرفی کند و هنرمندان بیشتری را به سمت خود جذب نماید.

در همین دوران بود که هنرمندی چون “رومن دهوگ” (Roman De Hoog ) که کاریکاتورهایش در روزنامه های هلندی به چاپ می رسید توانست مرزهای کشورش را درنوردد وآثارش را در دیگرکشورهای اروپایی هم منتشرنماید. دراین دوره از “کاریکاتور” به عنوان ابزاری برای درگیری بین جناح های سیاسی وانتقاد از سیاستمداران استفاده می شد و کمتر به مسایل اجتماعی و شخصی پرداخته می شد.
درانگلستان هنرمندانی چون “ویلیام هوگارت” (William Hugart) و در ادامه “جمیزگیلاری” (James Gillary )و “رولاندسون” (Rolandson ) توانستند “کاریکاتور سیاسی” را به جایگاه معتبری برسانند.
درفرانسه “کاریکاتور” دردوران “لویی شانزدهم” به شدت سرکوب گشت ولی درسال های آتی و درجریان “انقلاب فرانسه” دوباره پاگرفت ودرنهایت درسال ۱۸۳۰ نخستین نشریه ی فکاهی وکاریکاتور دنیا توسط “چارلزفیلیپون” (Charles philipon) تاسیس شد.

“کاریکاتورسیاسی” که بعدها “کارتون” نام گرفت، باگذشت زمان موضوعات گسترده تری راشامل شد و به تمام زوایای زندگی انسان نفوذکرد، به طوری که امروزه موضوعی باقی نمانده که ازدید هنرمندان کارتونیست مخفی مانده باشد و به آن نپرداخته باشند. ازکوچک ترین اتفاقات اجتماعی گرفته تاروابط عاطفی وخانوادگی و موضوعات اقتصادی، مذهبی و فرهنگی همه و همه درقالب طرح های کارتونی درمعرض دید مخاطبان کنجکاو در سرتاسر جهان قرارمی گیرد.

مطبوعات یا رسانه های مکتوب که زمانی بستر اصلی و محل عرضه و نمایش “کارتون” بودند اکنون نقش خود را با “رسانه های اینترنتی” وصفحات مجازی سهیم شده اند و همه روزه شاهد انتشار طرح های کارتونی متعدد ازسوی هنرمندان درنقاط مختلف جهان هستیم که به بررسی ونقد اتفاقات روز و موضوعات مختلف می پردازند. “کارتون” ها به لحاظ جایگاه عرضه ونوع اجرا به دودسته ی “مطبوعاتی” و “نمایشگاهی” تقسیم می شوند. “کارتون های مطبوعاتی” مختص مسایل روز هستند وتاریخ مصرف معینی دارند. به عنوان مثال کارتونی که به گران شدن دلار در تاریخ مشخصی اشاره می کند در زمان های دیگر معنای چندانی نخواهد داشت. ویژگی دیگر کارتون مطبوعاتی استفاده از متن است که بسته به میل کارتونیست می تواند درطرح وجودداشته باشد. اما “کارتون های مطبوعاتی” معمولا بدون متن هستند و به موضوعات کلی تری می پردازندکه تاریخ مصرف معینی ندارند.

درایران کاریکاتوربه طوررسمی درزمان “انقلاب مشروطه” وباهفته نامه ی “ملانصرالدین” آغازشد. “یوزف روتر” و “اسکارشیمرلینگ” و در ادامه “عظیم عظیم زاده” هنرمندان کارتونیست ملانصرالدین با استفاده از طنز عامیانه و نیز به کمک طراحی های قابل قبول توانستند به سرعت جای خود را بین مردم ایران بازکنند و شکل جدیدی از نقد مسایل سیاسی، اجتماعی ومذهبی رادر جامعه ی سنتی ایران بنا نهادند.
محسن رفیعی
دی ماه ۱۳۹۶

 

 

: Tags

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *